Εργαλεία
Η δημιουργία των επιλογών θα υποβοηθηθεί από την ακόλουθη παρουσίαση δύο εργαλείων.
Το πρώτο εργαλείο είναι η έννοια της ενδιάμεσης τεχνολογίας (intermediate technology) που αποτελεί μια μέθοδο μεταφοράς τεχνολογίας και πρωτοπαρουσιάστηκε το 1973 από τον οικονομολόγο Ernst Schumacher.1 Διαδόθηκε με τον ελαφρά τροποποιημένο όρο κατάλληλη τεχνολογία (appropriate technology) και οι καταβολές της εντοπίζονται στις ιδέες του Gandhi για την ανάπτυξη της Ινδίας [2]. Ο Schumacher ορίζει την ενδιάμεση τεχνολογία ως εξής:
Αν ορίσουμε τη στάθμη της τεχνολογίας με βάση το «κόστος εξοπλισμού ανά θέση εργασίας», μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την εγχώρια τεχνολογία μιας τυπικής αναπτυσσόμενης χώρας—μιλώντας συμβολικά—ως «τεχνολογία της £1», ενώ εκείνη των ανεπτυγμένων χωρών θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «τεχνολογία των £1000». Το χάσμα ανάμεσα στις δύο αυτές τεχνολογίες είναι τόσο μεγάλο ώστε η μετάβαση από την μια στην άλλη είναι αδύνατη. ... Αν πρόκειται να δοθεί αποτελεσματική βοήθεια σ' εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο, απαιτείται μια τεχνολογία που θα βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην «τεχνολογία της £1» και την «τεχνολογία των £1000». Ας την αποκαλέσουμε—μιλώντας και πάλι συμβολικά—«τεχνολογία των £100». Μια τέτοια ενδιάμεση τεχνολογία θα ήταν εξαιρετικά παραγωγικότερη από την εγχώρια τεχνολογία, αλλά παράλληλα θα ήταν και εξαιρετικά φθηνότερη από την πολύπλοκη τεχνολογία έντασης κεφαλαίου της σύγχρονης βιομηχανίας [26].
Αν η στάθμη της τεχνολογίας οριστεί με βάση όχι το κόστος εξοπλισμού αλλά το κόστος δεξιοτήτων ανά θέση εργασίας, τότε η ενδιάμεση τεχνολογία μετατρέπεται σε ενδιάμεση τεχνογνωσία και αντιδιαστέλλεται όχι με την πολύπλοκη τεχνολογία έντασης κεφαλαίου αλλά με την πολύπλοκη τεχνογνωσία έντασης γνώσης.
Το δεύτερο εργαλείο είναι τα πρόσφατα συμπεράσματα ενός προβληματισμού που διαρκεί εδώ και μια δεκαετία. Τον Απρίλιο του 1987 ο Steven Roach, κύριος οικονομολόγος της Morgan Stanley, εντοπίζει για πρώτη φορά το παράδοξο παραγωγικότητας: στις δεκαετίες 1970 και 1980 η επενδύσεις σε υπολογιστές—και ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών—αυξάνονται δραματικά χωρίς όμως να μπορεί να μετρηθεί καμία επίδραση στους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας [22]. Τρεις μήνες αργότερα ο Robert Solow, νομπελίστας οικονομολόγος, δηλώνει ότι «η εποχή των υπολογιστών είναι ορατή παντού εκτός από τις στατιστικές παραγωγικότητας» [27].
Οι επισημάνσεις αυτές πυροδοτούν δεκάδες ερευνητικές εργασίες σε όλη τη δεκαετία του 1990. Προς τα μέσα της δεκαετίας έχουν απομονωθεί τέσσερα πιθανά αίτια (σφάλμα μέτρησης, καθυστερήσεις απόδοσης, ανακατανομή μεριδίων αγοράς και κακή διαχείριση) και δίδεται η προειδοποίηση ότι το «έλλειμμα ενδείξεων δεν σημαίνει ένδειξη ελλείμματος» [5].
Προς το τέλος όμως της δεκαετίας η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει καθώς βρέθηκε τρόπος να εξετασθούν στοιχεία σε επίπεδο επιχείρησης και όχι στο υψηλότερο συγκεντρωτικό επίπεδο κάποιου τομέα της οικονομίας. Κοινή διαπίστωση των ερευνητών είναι ότι η πληροφορική έχει θετική και σημαντική επίδραση στην παραγωγικότητα, ενώ κομβικής σημασίας είναι το τί συμβαίνει μέσα στην κάθε εταιρεία. Παρατηρήθηκε ότι όμοιες εταιρείες με παρεμφερείς επενδύσεις στην πληροφορική παρουσίαζαν σημαντικά διαφορετικές επιδόσεις, και παράλληλα μετρήθηκε ότι τα μακροπρόθεσμα οφέλη της πληροφορικής είναι κατά πολύ μεγαλύτερα από τα βραχυπρόθεσμα. Έτσι η προσοχή εστιάσθηκε στις οργανωτικές αλλαγές, που συχνά συνοδεύουν μιαν επένδυση πληροφορικής και που είναι αναμενόμενο να απαιτούν περισσότερο χρόνο για υλοποίηση και απόδοση. Σταδιακά σχηματίστηκε η εικόνα ότι η πληροφορική δεν αυξάνει την παραγωγικότητα αυτόματα αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός ευρύτερου συστήματος οργανωτικών αλλαγών που επιφέρει τέτοιο αποτέλεσμα [4].
Τα συμπεράσματα αυτά επαληθεύονται από πρόσφατες εκθέσεις, όπως η τελευταία οικονομική έκθεση του προέδρου των ΗΠΑ [10], και μελέτες διεθνών οργανισμών, όπως του ΟΟΣΑ [25].
1 Ο Shumacher υπηρέτησε με τον John Maynard Keynes στο βρετανικό υπουργείο οικονομίας. Ο δεύτερος έχει καταγραφεί να λέει ότι «ο Otto Clarke μπορεί να κάνει τα πάντα με τους αριθμούς, αλλά ο Schumacher τους κάνει να τραγουδούν» [2].
Τελευταία τροποποίηση: 2008-12-05
